Page 149 - Microsoft Word - orjinal

SUBHø RECEB MAHMESÂNÎ 149

bina edilmiútir. Bunların tamamı insanların maslahat, ihtiyaç ve âdet-
lerine dayandırılmıútır. Bu hükümler illetleri ile birlikte var veya yok
55
olurlar; kamu yararı, ihtiyaç ve zarûrete göre de÷iúir ve çevrenin
farklılaúması, zaman, úartlar ve âdetlerin de÷iúmesinden etkilenirler.
Yukarıda zikredilenler, aynı zamanda, bütün tarihi aúamalarında
øslâm hukukunun büyüme ve geliúme prensibiyle çatıúmadı÷ını, her
zaman ve her mekânda medeniyetle birlikte ilerledi÷ini ve ilerlemeye
devam etti÷ini ortaya koymaktadır. Bu hukuk sistemi, insanların fikir-
lerinin dondurulmadı÷ı veya engellenmedi÷i zamanlarda, hukukun asıl
gayesini gözeten, sadece harf ve kelimeleri de÷il, mana ve maksadı
gözeterek uygulamalar yapan Hz. Ömer ve Ebû Yûsuf gibi kimseler-
den yoksun olmamıútır.
øslâm hukukunun ruhu, kamu yararı, genel hayır ve genel kolaylık
üzerine kurulmuútur ve böyle de devam etmektedir.
Umarım ki bu açıklamaların hepsi, bazı Batılıların bu konuda yaz-
dı÷ı ve øslâm hukukunun “donuklu÷a mahkûm oldu÷u” úeklindeki
56
iddialarının yanlıúlı÷ını açıklamaya yeterlidir. Bu hatalı neticeye
ulaúmalarının sebebi, øslâm hukukunun temel kaynaklarını derinleme-
sine araútırmamaları ve onun gerçek anlamını kavramada baúarısız
olmalarıdır. “Bunda akıl sahipleri için gerçekten bir ö÷üt vardır.” 57

II- Hîle-i ùer‘iyye (Hukûkî Çıkıú Yolları)

A. Tarihe Kısa Bir Bakıú
ùurası sabit bir gerçektir ki, medeniyet tarihi boyunca toplumun ve
kamuoyunun evrimi, hukukun geliúiminden önce olmuútur. Aynı úe-
kilde, sosyal hayatın zorunlulukları hukuk kurallarında uygun de÷iúik-
liklerin yapılmasını ve teori ile prati÷in uzlaútırılmasını gerekli kılı-
yorsa da, toplumların ço÷u zaman eski kanunlarını korumak istedikle-
rine tanık olmaktayız.
Söz konusu de÷iúikli÷e gitmenin ve uzlaútırmanın bilinen vasıtala-

55 øbn Abdüsselâm, Kavâidü’l-Ahkâm, c. II, s.4.
56 Zeys, E., Traité élémentarie de droit musulman algérien, Cezayir 1985-86, c. I. s. 9
57 Âli ømrân 3/3.